رویدادها

تقویم
شهریور
31
شهریور
20

الگوی حکمرانی دوفضایی

تاریخ انتشار : 5/28/2018

کتاب «الگوی حکمرانی دوفضایی»، جدیدترین کتاب دکتر سعیدرضا عاملی، استاد گروه ارتباطات و مطالعات آمریکا دانشگاه تهران توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شد.

الگوی حکمرانی دوفضایی

مقدمه

الگوسازی برای حکمرانی و سیاست­گذاری در فضای مجازی که فضایی ناپایدار و متغیر است و عناصر و متغیرهای متعددی در آن و بر آن تأثیر دارند، نیازمند جامع­نگری و توجه به همه ابعاد و وجوه گوناگونی است که یا تأثیر می­پذیرند و یا تأثیرگذارند. جامع­نگری در الگوسازی برای حکمرانی فضای مجازی نه تنها معطوف به خود فضای مجازی است، بلکه معطوف به محیط و بستر عملیاتی آن نیز می­شود و لذا اتخاذ رویکرد بومی­نگر در تنظیم الگوی مطلوب حکمرانی اهمیت دارد. بر این اساس، درجمهوری اسلامی ایران، در تدوین الگوی حکمرانی فضای مجازی، علاوه بر توجه به ساختار، فرم و محتوای فضای مجازی، باید به بسترهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی و رویکردهای بومی و محلی نیز توجه شود و در چنین چارچوبی است که می­توان الگویی جامع برای حکمرانی فضای مجازی برای جمهوری اسلامی ایران ارائه کرد.

بر این اساس، کتاب «الگوی حکمرانی دوفضایی» به تبیین ترجیحات الگوی مطلوب کلان و مبانی حکمرانی فضای مجازی با نگاه «دوفضایی شدن­ها» در مقایسه با دیگر الگوهای سیاست­گذاری و حکمرانی می­پردازد و همچنین به تفکیک میان الگوی کلان و الگوی میانی سیاست­گذاری در فضای مجازی توجه دارد.

معرفي كتاب

کتاب «الگوی حکمرانی دوفضایی» با هدف «ارائه رویکردی جامع­نگر به موضوع حکمرانی فضای مجازی» و معرفی و نگاهی تکمیل­گرایانه به مبانی فلسفی، معرفتی و پارادایمی الگوی مطلوب سیاست­گذاری و حکمرانی فضای مجازی، به دنبال پاسخگویی به این پرسش­هاست که الگوی مطلوب حکمرانی در فضای مجازی چیست؟ این الگوی مطلوب چه ترجیحاتی نسبت به سایر الگوهای سیاست­گذاری دارد؟ و دلیل تأکید بر این الگو  در مقایسه با دیگر الگوها چیست. اين كتاب در 186 صفحه تنظيم شده و داراي فهرست، مقدمة مؤلف، واژه­نامه و نمايه است كه در سال 1397 توسط انتشارات اميركبير به چاپ رسيده است.

اين كتاب را مي‌توان يكي از آثار برجسته و منحصربه‌فرد در حوزة حکمرانی و سیاست­گذاری در فضای مجازی در كشور دانست كه بر اساس رويكردي جامع‌نگر، تمامي سطوح و لايه‌هاي اين حوزة مطالعاتي را مورد توجه قرار داده و لذا مي‌تواند به عنوان كتابي مرجع، مورد استفادة حوزة سياست‌گذاري و سطح آكادميك و دانشگاهي قرار گيرد.

این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است. فصل اول با عنوان «الگوهای بین­المللی حکمرانی فضای مجازی» بر الگوهای بین­المللی سیاست­­گذاری و حکمرانی فضای مجازی که توسط سازمان­های بین­المللی مطرح شده­اند و جنبۀ فراملی دارند، تمرکز دارد. همان­طور که در این فصل مطرح شده است، روندهای شکل­گیری الگوهای بین­المللی راهبری و حکمرانی فضای مجازی را می­توان به دو بخش عمده تقسیم کرد: الف) الگوهای حکمرانی کلان فضای مجازی و ب) الگوهای حکمرانی فضای مجازی مبتنی بر نظریه­های توسعه پایدار که در این روند مشاهده می­شود که الگوی حکمرانی کلان فضای مجازی از الگوی سلطه امریکایی به سمت الگوی مشارکتی و پس از آن، به الگوی چندذینفعی و الگوی چندجانبه حرکت کرده است. علاوه بر این، طبقه­بندی الگوی حکمرانی فضای مجازی بر اساس رویکردهای فلسفی و معرفتی مختلف از دیگر محورهای موردبحث در این فصل است که شامل موارد زیر است:

  • الگوهای حکمرانی فضای مجازی در نظام لیبرالیستی: الگوی لیبرتارین یا آزادی­خواه؛ الگوی نفع عمومی؛ الگوی بازار آزاد
  • الگوهای حکمرانی فضای مجازی در نظام مشارکتی اروپا: الگوی بازار آزاد اروپایی؛ الگوی خدمات عمومی اروپا؛ الگوی ملی­گرا-فرهنگ­گرای اروپا
  • الگوهای حکمرانی فضای مجازی در نظام فکری دورگه­ای (کنترل-دموکراتیک) آسیای شرقی: الگوی توسعه­ای دولت­راهبر؛ الگوی همکاری آزادانه
  • الگوهای حکمرانی فضای مجازی در نظام فکری کنترلی: الگوی کوبایی؛ الگوی چینی؛ الگوی روسی.

در فصل دوم  کتاب با عنوان «الگوی کلان حکمرانی فضای مجازی مبتنی بر ترجیحات معرفتی و نظری پارادایم دوفضایی شدن­ها»، پارادایم دوفضایی شدن جهان و ترجیحات معرفتی و نظری آن به مثابۀ مبنای الگوی کلان حکمرانی فضای مجازی موردتوجه قرار گرفته است. همان­طور که در این فصل مطرح شده، پارادایم دوفضایی شدن جهان به دلیل فراهم کردن چارچوب نگاهی دوفضایی که به صورت توأمان ناظر بر فضای واقعی و فضای مجازی و تعامل میان این دو فضاست و همچنین به دلیل رویکرد ارزش­گرایانه و بومی­نگرانه، می­تواند مبنای معرفتی قدرتمندی برای الگوی مطلوب کلان حکمرانی و سیاست­گذاری باشد و ترجیحات آن نسبت به سایر الگوها عبارتند از: توجه الگوی حکمرانی دوفضایی یکپارچه به دانش یکپارچه، الگوی حکمرانی دوفضایی یکپارچه در پیوند با الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت پایدار، اتخاذ رویکردی همه جانبه­نگر به حکمرانی فضای مجازی، تصمیم­گیری سیاستی با رویکرد توافق و شفافیت، تسریع فرایندهای سیاستی و عملیاتی، غیرتجویزی بودن الگوی مطلوب، تضمین امنیت در الگوی مطلوب، حمایت از تولید محتوا و خدمات بومی تقویت کنندۀ هویت اسلامی-ایرانی و انطباق­پذیری بالای الگوی مطلوب کلان دوفضایی یکپارچه.

در فصل سوم با عنوان «الگوی میانی حکمرانی فضای مجازی؛ رویکردهای چهارگانه دوفضایی شدن یکپارچه هوشمند»، «الگوی دوفضایی یکپارچه هوشمند» به عنوان الگوی میانی مطرح شده که مبتنی بر نظام معرفتی و ارزشی نظام جمهوری اسلامی ایران بوده و سه رکن اصلی آن شامل دوفضایی بودن، یکپارچگی و هوشمند بودن است. این الگو مبتنی بر چهار عنصر ذینفعان، محورهای مجازی­سازی، لایه­های مجازی­سازی و سطوح خدمات مجازی طراحی شده و ساختار اصلی سیاست­ها، راهبردها و راهکارها متأثر از دو عنصر لایه­های مجازی­سازی و عناصر تشکیل دهندۀ فضای مجازی با رویکرد اینترنت همه­چیزها (افراد، اشیا، داده/اطلاعات و فرایندها) است.

درنهایت در بخش نتیجه­­گیری نیز «الگوی حکمرانی دوفضایی یکپارچه هوشمند» برای فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد شده و مدیریت حلقه­های حکمرانی دوفضایی و سطوح مدیریتی فعال در الگوی میانی دوفضایی یکپارچۀ هوشمند بحث شده است. همین­طور در این فصل، الگوی پیاده­سازی چهارمرحله­ای خدمات نظام دوفضایی جمهوری اسلامی ایران شامل سطوح پیاده­سازی سیاست­ها، قوانین، برنامه­ها و اقدامات موردتوجه قرار گرفته است.

الگوی حکمرانی دوفضایی به مثابۀ رویکردی بومی­گرا و ارزش­گرا به سیاست­گذاری و حکمرانی

کتاب «الگوی حکمرانی دوفضایی» با اتخاذ رویکردی جامع­نگر و ارزش­گرا به موضوع سیاست­گذاری و حکمرانی، در یک سطح، به بررسی الگوهای حکمرانی موجود در سطح جهان توجه دارد که می­تواند مورد استفادۀ بخش آکادمیک و دانشگاهی باشد و در سطحی دیگر، در این کتاب، الگوی حکمرانی و سیاست­گذاری برای جمهوری اسلامی ایران متناسب با نظام معرفتی و فکری و ارزشی آن پیشنهاد شده که می­تواند در بخش­های مختلف سیاست­گذاری کشور مورد استفاده قرار گیرد.

اما به نظر می­رسد مهم­ترین و برجسته­ترین ویژگی این کتاب، اتخاذ رویکرد ارزشی و بومی به حکمرانی و سیاست­گذاری فضای مجازی است. مبانی ارزشی الگوی ترجیحی، مبتنی بر نظام معرفتی اسلام است و برخلاف دیگر الگوهای سیاست­گذاری که رویکری خنثی، دین­زدایی شده و تک­وجهی دارند، الگوی مطلوب کاستی­های این الگوها را برطرف کرده است. همچنین الگوی ترجیحی، بر اساس پارادایم دوفضایی شدن جهان انتظام یافته و ناظر بر جهان واقعی و جهان مجازی است و رابطۀ این دو جهان را رابطه­ای تعاملی-تکمیلی می­داند.