رویدادها

تقویم
آذر
14
آبان
12
آبان
12

آینده¬پژوهی دولت الکترونیک

تاریخ انتشار : 5/28/2018

کتاب «آینده­پژوهشی دولت الکترونیک»، جدیدترین کتاب دکتر سعیدرضا عاملی، استاد گروه ارتباطات و مطالعات آمریکا دانشگاه تهران توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شد.

آینده¬پژوهی دولت الکترونیک

مقدمه

عمومیت یافتن برنامه­های دولت الکترونیک در کشورهای مختلف را می­توان پاسخی منطقی به پیچیدگی­های حیات معاصر در جهان دوفضایی شدۀ معاصر، افزایش انتظارات شهروندان از دولت­ها و تقاضای آنها برای مشارکت بیشتر و همچنین ارتقای سطح خدمات دانست.  دولت الکترونیک که مولود پیوند دولت و فناوری است، محور حرکت خود را بر اساس پیشرفت­های فناورانه تنظیم می­کند که تحقق چنین امری مستلزم آگاهی از روندهای نوظهور آیندۀ فناوری و ظرفیت­هایی است که فناوری­های جدید به دولت در جهت برآورده کردن تقاضاهای شهروندانشان می­دهند. بر این اساس، کتاب «آینده­پژوهشی دولت الکترونیک»، متمرکز بر روندهای آیندۀ دولت الکترونیک در سه سطح زیرساخت دولت الکترونیک، سطح ظرفیتی-نهادی دولت الکترونیک و سطح خدمات دولت الکترونیک به آن است.

معرفي كتاب

کتاب «آینده­پژوهشی دولت الکترونیک» با هدف «مطالعۀ چندسطحی­نگرانۀ روندهای آیندۀ دولت الکترونیک»، با پیوند دو رویکرد آیندۀ توصیفی و آیندۀ تجویزی، به دنبال آن است که هم نسبت به شناخت واقع­بینانه از آینده با توجه به روندهای جاری فناوری و محتوای فضای مجازی، با حساسیت مطالعه را هدایت کند  و هم نسبت به آیندۀ آرمانی و سازوکار رسیدن به این آینده، راهبردهایی را در خلال بحث مطرح کند و همین­طور امکانات رسیدن به آیندۀ آرمانی را موردتوجه داشته باشد. اين كتاب در 208 صفحه تنظيم شده و داراي فهرست، مقدمة مؤلف، واژه­نامه و نمايه است كه در سال 1397 توسط انتشارات اميركبير به چاپ رسيده است.

اين كتاب را مي‌توان يكي از آثار برجسته و منحصربه‌فرد در حوزة دولت الکترونیکی در كشور دانست كه بر اساس رويكردي جامع‌نگر، تمامي سطوح و لايه‌هاي اين حوزة مطالعاتي را مورد توجه قرار داده و لذا مي‌تواند به عنوان كتابي مرجع، مورد استفادة حوزة سياست‌گذاري  دولت الکترونیک و سطح آكادميك و دانشگاهي قرار گيرد.

این کتاب در هفت فصل تنظیم شده است که فصل اول با عنوان «آینده­پژوهی» بر مفهوم آینده­پژوهشی و روش­های آن تمرکز دارد و استفاده از روش­های ترکیبی برای مطالعۀ فرایندهای مرتبط با دولت الکترونیکی پیشنهاد شده است. در فصل دوم با عنوان «آینده­پژوهی فناوری­های فضای مجازی»، ابتدا فناوری­های مسلط آینده شامل رادیو موج میلیمتری، ابر رایانه­ها، رایانش و شبکه­های حسگر هوشمند، شبکۀ تعریف شده با نرم­افزار، اینترنت همه­چیزها، فناوری­های وب­محور، فناوری­های تصویرسازی سه­بعدی و کاربردهای چندرسانه­ای­ها و رایانش ابر مطالعه شده و سپس رویکردهای مثبت و خوشبینامه و چالش­های آیندۀ فناوری­ها موردتوجه قرار گرفته که روندهای امیدوارانه به آیندۀ فناوری شامل دسترسی­پذیری و نامرئی شدن اینترنت، شبکه­ای شدن همه­چیزها، شخصی و خصوصی شدن ابرهای همه­چیزها، اجرا شدن واقعیت افزوده و دستگاه­های قابل پوشیدن و شهودی شدن واسط کاربرهای اطلاعاتی است و مسائل حقوقی جدید، شکاف دیجیتال و مسائل حریم خصوصی به عنوان مهم­ترین چالش­های آیندۀ فناوری در نظر گرفته شده است. همچنین آینده­پژوهی فناوری موبایل از دیگر مباحث این فصل است که به سناریوهای آیندۀ آن و الزامات نسل بعدی شبکۀ موبایل توجه شده است.

فصل سوم این کتاب با عنوان «آینده­­پژوهی دولت الکترونیک» به فرایندهای آینده­نگاری دولت الکترونیک و روش­های آن، بزرگ­روندهای دولت الکترونیک و تغییر روندی در منافع و چالش­های آیندۀ دولت الکترونیک تأکید دارد. همان­طور که در این فصل مشخص شده، آینده­پژوهی دولت الکترونیک به منظور آمادگی برای افزایش قدرت پاسخگویی به تغییرات آینده ضروری است و دولت نیاز دارد تا بر اساس خط­مشی و برنامۀ مشخصی، خود را همراستا با تغییرات جدید، تغییر دهد. در این میان، اتخاذ روند همسوگرایانه با تغییرات فناورانه دنیای جدید، نیازمند آگاهی از بزرگ­روندها و شناخت چالش­ها و منافعی است که در آینده برای دولت الکترونیک وجود خواهد داشت.

در فصل چهارم این کتاب با عنوان «آینده­پژوهی سطح زیرساخت دولت الکترونیک»، زیرساخت به عنوان تمامی امکانات و ظرفیت­های موردنیاز اولیه تعریف شده است که بدون آنها مجازی­سازی دولت امکان­پذیر نیست و شامل اجزای فیزیکی و سخت­افزاری و  ابعاد غیرمادی می­باشد. ­در این فصل، فناوری­های کلیدی در توسعۀ دولت الکترونیکی و روندهای آن موردتوجه قرار گرفته و چشم­اندازهای نوظهور آن شامل حرکت از دولت 1.0 به سمت دولت 5.0 و و ابر مبتنی بر دولت الکترونیک و همچنین زیرساخت­های غیرمادی دولت الکترونیک بررسی شده است.

بر اساس فصل پنجم این کتاب با عنوان «آینده­پژوهی سطح ظر فیتی-نهادی دولت الکترونیک»، مطالعۀ نظام مدیریتی دولت الکترونیکی، تغییرات ناشی از شکل­گیری آن در نظام و عملکردهای دولت، ظرفیت­ها و نظام نهادی دولت­ها اهمیت می­یابد و لذا اجزای ساختاری دولت الکترونیک، تغییرات سازمانی در دولت الکترونیک و کارکردهای نهادی در دولت الکترونیک موردتوجه قرار گفته است. در فصل ششم با عنوان «آینده­پژوهی سطح خدمات دولت الکترونیک» مطرح شده است که از آنجاکه رابطۀ دولت و کاربر در سطح خدمات شکل می­گیرد و رضایت از خدمات دولت الکترونیک می­تواند منتهی به افزایش قدرت دولت و اعتماد به آن شود، ضرورت دارد تا سطح خدمات دولت الکترونیک و روندهای فعلی و آیندۀ آن مورد توجه قرار گیرد. بر این اساس، در این فصل، ملاحظات مربوط به خدمات الکترونیک در آینده، سیر تکامل­گرایانۀ خدمات دولت الکترونیک، روندهای آیندۀ خدمات دولت الکترونیک و سناریوهایی برای آیندۀ خدمات دولت الکترونیک مطرح شده است.

درنهایت در فصل جمع­بندی این کتاب با عنوان «دولت هوشمند، جامع­نگر، یکپارچه و معطوف به حکمرانی مطلوب الهی» مطرح شده است که دولت الکترونیک در آینده در نظام جمهوری اسلامی ایران در چارچوب نظام حکمرانی اسلامی، «دولتی هوشمند، جامع­نگر، یکپارچه و معطوف به حکمرانی مطلوب الهی» است که مبتنی بر ارزش­های الهی، تخصص­گرایی و عقلانی کردن عمل و تسلط بر فرایندهایی است که در دو جهان واقعی و مجازی در جریان است.

«دولت هوشمند، جامع­نگر، یکپارچه و معطوف به حکمرانی مطلوب الهی» به مثابۀ رویکردی جامع به دولت الکترونیک

 به نظر می­رسد مهم­ترین و برجسته­ترین ویژگی کتاب «آینده­پژوهشی دولت الکترونیک» تأکید بر رویکردی جامع­نگر به دولت الکترونیک است که بر اساس آن، بر دولت الکترونیک یکپارچه­ای تأکید می­شود که یکپارچگی موازی فیزیکی و مجازی را مورد توجه قرار می­دهد و ظرفیت­های فضای واقعی و مجازی را به صورت یکپارچه به کار می­گیرد تا به پیشرفت و تعالی همه­جانبه جامعۀ اسلامی منجر شود. از سوی دیگر، چنین رویکردی به دولت الکترونیک، جامع­گراست و به تمامی سطوح زیرساختی، نهادی، ظرفیتی و خدمات و محتوا توجه دارد و همزمان این جامعیت شامل عناصری است که موضوع مجازی شدن هستند، یعنی افراد، اشیا، اطلاعات/داده­ها و فرایندها. علاوه بر این، در این رویکرد، بر دولت الکترونیک هوشمند تأکید شده است، به این معنا که تجمیع نظام داده­ها و تبدیل آنها به اطلاعات صورت می­گیرد و ارائۀ خدمات مبتنی بر رویکرد تناسب با محیط هدف است که هدف غایی نیز، ارائۀ خدمات کم­هزینه­تر، امن­تر، با حداقل تخریب محیط زیست، حداکثر رفاه و سلامتی روحی و جسمی شهروندان و نسل­های بعدی است.