رویدادها

تقویم
شهریور
31
شهریور
20

اینترنت و دوفضایی شدن علوم

تاریخ انتشار : 5/26/2018

کتاب «اینترنت و دوفضایی شدن علوم»، به تألیف دکتر سعیدرضا عاملی، استاد گروه ارتباطات و مطالعات آمریکا دانشگاه تهران توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شد.

اینترنت و دوفضایی شدن علوم

مقدمه

در جهان معاصر همه چیز در حال تغییر است و نیروهای متعدد و متکثری این فرایند را ایجاد و تقویت می­کنند. یکی از مهم­ترین و کلیدی­ترین نیروها، صنعت همزمان ارتباطات و اطلاعات است که فضای جدیدی را  در جهان امروز خلق کرده که همه عرصه­های زندگی، کار و علم را دربر گرفته است. فضای مجازی، عرصه­ای تازه از جهان امروز است که نسبت همه امور با یکدیگر را دچار دگرگونی­های اساسی کرده است. حوزه علم و دانش نیز از این تغییرات و تحولات جهانی دور نمانده است. این دگرگونی­ها در حوزه علم و دانش در دو عرصه روی داده است: الف) موضوع مطالعه حوزه­های علمی انسانی-اجتماعی، طبیعی-زیستی و مهندسی تحت تأثیر تغییرات ناشی از بروز فضای جدید زندگی قرار گرفته است و ب) خود ارکان علوم نیز دچار دگرگونی­هایی برای فهم بهتر جهان پیرامونی شده است.

بر این اساس، در کتاب «اینترنت و دوفضایی شدن علوم»، بر رویکرد پارادایمی به دوفضایی شدن­ها و ماهیت علم در زمانۀ حاضر تأکید شده و لذا این کتاب در دو بخش معرفت­شناسی علم در جهان دوفضایی شده و آینده­شناسی علم در جهان دوفضایی شده، به مطالعۀ جهان دوفضایی شدۀ علم می­پردازد.  

معرفي كتاب

کتاب «اینترنت و دوفضایی شدن علوم» را می­توان تلاشی برای درک شرایط جدید علوم متأثر از ظهور فضای مجازی و توسعۀ دسترسی­ها و ابزارهای مرتبط با فضای مجازی و البته الگوریتمی شدن فضای زندگی در محیط عددی و دیجیتال فضای مجازی دانست. اين كتاب در 358 صفحه تنظيم شده و داراي فهرست، مقدمة مؤلف، واژه­نامه و نمايه است كه در سال 1396 توسط نشر دانش­ بنیان فناور به چاپ رسيده است.

این کتاب در دو بخش تنظیم شده است: بخش اول با عنوان «معرفت­شناسی علم در جهان دوفضایی شده» و بخش دوم با عنوان «آینده­شناسی علم در جهان دوفضایی شده».

بخش اول این کتاب شامل چهار فصل است که در فصل نخست با عنوان «رویکردهای چهارگانه به علم: بررسی روندی ماهیت علم»، روند چیستی علم با  هدف ارائۀ یک دانش نظری به عنوان پیش­زمینۀ شناخت چیستی علم در زمانۀ حاضر مطرح شده است. در فصل دوم با عنوان «دوفضایی شدن­ها و ماهیت علم دوفضایی»، چیستی دوفضایی شدن­ها و بنیان­های فلسفی و نظری دوفضایی شدن جهان مطالعه شده و در ادامه، مسائل و موضوعات جهان دوفضایی مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده تا به این پرسش­ها پاسخ داده شود که آیا واقعیت دوفضایی و امر دوفضایی وجود دارد؟ آیا دوفضایی شدن حوزۀ علم را تغییر می­دهد؟ آیا علم دوفضایی ممکن است؟ و روش­شناسی علم دوفضایی چیست؟ در فصل سوم کتاب با عنوان «پارادایم­شناسی حوزه­های علم و تأثیر دوفضایی شدن­ها بر آن»، بر پارادایم­شناسی حوزه­های علوم انسانی و اجتماعی، علوم پزشکی و همچنین علوم مهندسی و تأثیر دوفضایی شدن جهان بر آن تمرکز شده است. در ادامه، در فصل چهارم با عنوان «تأثیر پارادایم دوفضایی شدن­ها بر رویکرد بین­رشته­ای علوم» ابتدا ضروریات و کیفیت رویکرد بین­رشته­ای، معرفت­شناسی بین­رشتگی و پیشینه­شناسی آن، مفهوم­شناسی بین­رشتگی و ظرفیت­ها و محدودیت­های آن و همین­طور ارتباط آموزش عالی و بین­رشتگی مطالعه شده و سپس، ماهیت بین­رشته­ای فضای مجازی، رابطۀ دوفضایی شدن و بین­رشتگی و تأثیرات دوفضایی شدن بر رویکردهای بین­رشته­ای مطرح شده است. نویسنده در انتهای این فصل به این امر می­پردازد که دوفضایی شدن بین­رشتگی به دنبال خود، تغییر در ظرفیت­های معرفت­شناسانه و شناخت­شناسانه و کاربردپذیری بین­رشته­ای­ها را به همراه دارد و بین­رشتگی دوفضایی، عملگرامحور، مسئله­محور و کاربردمحور است و یک گام فراتر از علم محض گذشته، هماهنگ با مقتضیات جهان دوفضایی جدید، مرزها و قلمروهای مطالعاتی خود را گسترده می­کند و به پیش می­رود.

بخش دوم کتاب نیز شامل دو فصل است که در فصل نخست با عنوان «روندشناسی آیندۀ علم با رویکرد دوفضایی شدن­ها»، عصر علم 2.0 و پژوهش 2.0، آینده­اندیشی به عنوان روش، روش­های روندشناسی آینده جهان، حوزه­های روندشناسی تحولات دوفضایی شدن جهان شامل علم و دانش، فرهنگ و جامعه و انسان و همچنین اقتصاد و تجارت بررسی شده و درنهایت نویسنده تأکید دارد که سمت و سوی پیشرفت­ها و آینده­اندیشی­های علمی و فناوری مطابق با ارزش­ها، هنجارها و استانداردهای جوامع گوناگون است. در فصل دوم این بخش با عنوان «روندهای حال و آینده فضای مجازی در پیوند حوزه­های علم و دوفضایی شدن علوم» نیز حوزه­های روندی آینده فضای مجازی شامل اینترنت چیزها، امنیت سایبر، بزرگ­داده­ها، رایانش ابر، تلاقی رایانه­های قابل حمل و ابر، حاکمیت اینترنت، هوشمندی همراه و واقعیت مجازی مطرح شده و در ادامه، مسائل روندهای پیش روی فضای مجازی اعم از مسائل حقوقی و قانونی، مسئولیت­پذیری و حقوق اجتماعی، اعتمادپذیری، حریم خصوصی و کنترل مورد بررسی قرار گرفته و درنهایت، روندهای آینده فضای مجازی با نگاه دوفضایی شدن­ها در حوزه­های علوم انسانی و اجتماعی، مهندسی و پزشکی مورد بحث قرار گرفته است.

در بخش جمع­بندی کتاب نیز نویسنده به جمع­بندی مطالب پرداخته و معتقد است که دوفضایی شدن­­ها، نگاهی کلان است که می­تواند تغییرات جهان جدید را در تمامی عرصه­ها توضیح دهد و علوم نیز از این تغییرات مستثنی نیستند. بر این اساس، دوفضایی شدن­ها را می­توان به مثابۀ پارادایمی نوین و فراحوزه­ای در عرصه علوم دانست که می­تواند علاوه بر توضیح و تبیین شرایط موجود و ارائۀ شناختی دقیق­تر از انسان، جامعه و جهان پیرامون انسان و جامعه، در عرصه سیاست­گذاری و تصمیم­گیری و اتخاذ راهبردهایی برای مواجهه با جهان مثمرثمر و کاربردپذیر باشد. 

«دوفضایی شدن علوم» به مثابۀ رویکردی جامع به علم

رویکرد کلی کتاب «اینترنت و دوفضایی شدن علوم» به فضای مجازی، پارادایمی است، به این معنا که این کتاب صرفاً فضای مجازی را به عنوان امری فناورانه و در امتداد دیگر فناوری­های روندی و در قالب تکاملی نمی­بیند. به عبارت دیگر، دوفضایی شدن، قالب­بندی جدیدی از علم و فراتر از آن، کل هستی ارائه می­کند که پیش از آن معمول نبوده است. همچنین این کتاب در سطح موضوعات نظری و کلان انجام شده و لذا جنبه­های عارضی و نمودهای ظاهری دوفضایی شدن­ها و تأثیر این پارادایم بر علم مورد توجه نیست و صرفاً تقریری بر ماهیت پارادایم دوفضایی شدن جهان و همچنین فهم چیستی علم تحت تأثیر پارادایم جدید صورت گرفته و تمرکز بر جنبه­های معرفت­شناختی و مبانی وضعیت جدید شده است.